Vrijwilligersuitje

Tekst: Nico Alles
Foto's: Ben van Beek, Ruud Jobse

Ingeborg Merkx die samen met haar zakelijk partner Saskia Simonis op Sypsteyn allerlei activiteiten gaat organiseren nodigde ons uit voor een kookworkshop in Kookstudio Leeuw en Merkx in de Haarlemmer Houttuinen in Amsterdam. Op zaterdag 23 februari om 4 uur in de middag troffen 18 vrijwilligers zich onder de grote klok van het Centraal Station.



Er werd gestart met een stadswandeling onder leiding van Dorien van Asperen, de partner van Ingeborg. Dit was uitermate interessant en we hebben dingen gezien en over wetenswaardigheden gehoord waar we allen volstrekt geen weet van hadden. Allereerst gingen we met de gemeentepont naar de overzijde van het IJ voor een (luxe) sanitaire stop in het spiksplinternieuwe EYe filmmuseum aan de IJpromenade. De tijd ontbrak ons om het museum te exploreren maar straks, als de buitentemperatuur wat aangenamer is, is het zeker de moeite waard om daar een kijkje te gaan nemen en een terrasje met een prachtig uitzicht over het IJ te pikken.



De tocht voerde ons door de Haarlemmerstraat en die straat werd in februari 2012 niet voor niets tot de leukste winkelstraat van Nederland 2011 benoemd. Geen AH's, Hema's, Kruidvat's, e.d., maar allemaal knusse winkel, bars en restaurantjes. Een winkel waar ze de fijnste hammen verkopen, winkels met een enorm assortiment aan kazen, winkels met het lekkerste gebak en ga zo maar door. De hippe en eigenzinnige Haarlemmerstraat is perfect om urenlang zoekend, dinerend en bar-hoppend door te brengen!



Daarna voerde de tocht naar 't Blauwehoofd, een heel leuke Amsterdamse bruine kroeg op het Bickerseiland waar we allen een drankje konden nemen. En een warme drank was wel heel erg welkom, want koud dat het was!! De krachtige wind zorgde voor een gevoelstemperatuur van vele graden onder nul, alhoewel het in werkelijkheid rond het vriespunt of een fractie draaronder was (ijspegels hingen aan de fuik waar de pont invaart).



Daarna vervolgden wij onze weg naar de kookstudio, maar niet na eerst nog genoten te hebben van het uitzicht op prachtige tot woonhuizen gerestaureerde pakhuizen op het door grachten met mooie ophaalbrug omzoomde Prinseneiland.



Zo tegen 6 uur werden we verwelkomd in de kookstudio met een drankje. Daar troffen we een zestal vrijwilligers die niet met de wandeling mee zijn gegaan en in totaal waren er dus zo'n 24 vrijwilligers die hun kookkunsten mochten laten botvieren, al dan niet met hulp van Ingeborg en haar kookassistenten.



Dat we niet allemaal kookexperts zijn bleek hier overduidelijk. Een van de vrijwilligers probeerde een ongekookt ei te pellen, wat niet lukte natuurlijk. Een andere stoeide in het zweet des aanschijns met het maken van pasta wat voor hem een geheel nieuwe ervaring was.



Een poging van een van de begeleiders om met een staafmixer wat fijn te malen lukte in eerste instantie niet helemaal. Het beschermkapje zat namelijk nog op de mixer.... Onze directeur Huib zag ik inktvisjes prepareren en hij liet trots zien hoe je de ruggegraat uit een inktvisje verwijdert (heeft hij vast vaker gedaan). Nico ontfermde zich over een grote pan aardappelen die hij vakkundig wist te schillen (op het bakken van een spiegelei na het enige dat hij in een keuken weet te presteren, beweerde hij).



Anderen zwoegden met grote pannen waarin vlees en andere zaken gemengd moesten worden, lekker met beide handen er in en maar mengen en kneden.... Voor enkelen waren de namen van bepaalde artikelen en kruiden die op de recepten stonden geheel nieuw en hadden er geen flauw idee van wat het was en wat ze er mee konden doen.



Sommigen (voornamelijk de mannen) zag je wat vaker en wat langer aan het barretje hangen om onder het genot van een drankje kookervaringen uit te wisselen en (opbouwend, dat wel) kritiek te leveren op wat de dames aan het kokkerellen waren.



Het resultaat mocht er zijn. Heerlijk, heerlijk. de meeste van onze dames moeten een zee van ervaring hebben meegenomen, want anders waren de gerechten niet zo goed geslaagd en zo super smakelijk geweest. Samen met het keukenpersoneel, Ingeborg en Dorien hebben we onder het genot van een goed glas wijn, in opperbeste stemming en gezeten aan lange tafels genoten van de gerechten, van de soep van Emmy (superlekker!), van de hoofdgerechten en van het perengebak, waar onder meer Elly 'met verve' aan gewerkt heeft.



Zo tegen elf uur keerden we heel voldaan huiswaarts en allen hebben wij Ingeborg en Dorien bedankt voor wat zij ons geboden hebben. Het was een heel bijzonder, heel leerzaam gebeuren; de thuisblijvers hebben veel, heel veel gemist!

Onderhoud en restauratie Collectie Schilderijen

Tekst en foto's: Susan van Blanken
De kruisiging, detail barst tussen paneeldelen

Ieder jaar zijn we bezig met het onderhoud van de collectie en het kasteel zelf en zijn we gelukkig dat we daarbij deskundig, maar vrijwillig advies, van professionelen krijgen. Kees Schreuder is een restaurateur die 30 jaar ervaring in restauratie van schilderijen over heel Europa heeft. Hij heeft in ateliers van de meest bekende musea gewerkt en nu komt hij uit België, iedere twee weken, om onze kleine maar belangrijke en waardevolle collectie te onderhouden.

Cornelis Ascanius I van Sypesteyn, geschilderd door Nicolaes Maes

Kees is vorig jaar mei begonnen met schilderijen van de Gotische Kamer en werkte systematisch door de Lage Zaal en Groene Kamer tot de eerste verdieping, waar zijn atelier is geplaatst in de Zilver Kamer. Ieder schilderij wordt uit de lijst gehaald, gemeten en gefotografeerd van de voor-en achterkant, die allebei volledig door Kees en met hulp van UV-licht geïnspecteerd worden.

Achterkant schilderij Ewout van der Dussen


Al de informatie wordt gedocumenteerd, samen met details over het schilderij en de behandeling. Uiteindelijk zullen wij een compleet document maken, met alle schilderijen en informatie, wat zeker handig zal zijn in de toekomst. Tot nu zijn alle schilderijen tot en met de Torenkamer behandeld.


Kees verwijdert insectenvuil en detail hoofd (half schoon) 5-11-2012


Sinds december is Kees bezig met de totale restauratie van "de Moord op de Gebroeders De Witt" (naar de prent van Bernard Picart) die in de Hoekkamer hing. Dit schilderij was toegeschreven aan Romeyn de Hooghe, een bekende prentenmaker, maar hij heeft maar heel weinig geschilderd. Het beeld van ons schilderij is bijna hetzelfde als een prent van Romeyn de Hooghe die was gepubliceerd in een nieuwsblad. Er is nog een prent van Bernard Picart, die precies op ons schilderij lijkt en kopieën van al die prenten had de Jonkheer verzameld en het lijkt dat hij ook bezig was met onderzoek naar dit schilderij.


foto 1: Bernard Picart, foto 2: Romeyn de Hooghe (klik op foto om te vergroten)


Centraal stuk oude vernis verwijderd van schilderij "Moord op Gebroeders de Witt" en Kees bezig met restauratie

De prenten zijn heel belangrijk voor referentie tijdens de restauratie van het schilderij, die ooit gerestaureerd was, maar op een manier van vroegere tijden. De gezichten waren simpel overgetekend met een donkere kleur. Als Kees de oude retouches verwijdert zijn er fijnere getekende gezichten, met zachtere kleuren te zien. Maar waar er een beschadiging is en de oorspronkelijke verf en lijnen zijn verdwenen is het moeilijk om deze terug te brengen in de originele staat zonder referentie.


Eerste foto slecht geretoucheerd, tweede foto retouches verwijderd; de gezichten zijn fijner geschilderd

In augustus 2012 had het Haags Historisch Museum de restauratie van een schilderij van Pieter Frits, met dezelfde titel gepubliceerd. Tijdens de restauratie vond de restaurateur een verrassing achter een kanon dat geschilderd was over de lijken van de gebroeders De Witt. Bij ons schilderij waren de honden raar getekend en naar een heel langdurig proces hebben wij uitgevonden dat de originele honden precies zoals op de prent waren, maar een vroegere restaurateur had de beslissing genomen om de honden anders te retoucheren (het doek was beschadigd en waarschijnlijk had de restaurateur toen geen prent als referentiebeeld). Het resultaat was dat de benen van de hond anders getekend waren en het zag er vreemd uit.


foto 1: beschadiging en slechte oude retouches duidelijk, foto 2: beschadiging ingevuld en oorspronkelijke houding van hond

Na verder voorzichtig schoonmaken bleek dat onze hond net als de hond op de prent oorspronkelijk getekend was. Dit is een van de kernen van het werk van Kees en waar in dit vakgebied ook erg veel discussie over bestaat. Kees heeft veel ervaring en veel verhalen over verschillende restauratie problemen en hoe de restauratie meningen en technieken zijn veranderd in de loop der jaren. Als kunstenares vind ik het storend als iets "slecht" geschilderd is, maar de restaurateur kijkt met een ander oog en probeert zoveel mogelijk om de bedoeling van de kunstenaar die hij probeert te restaureren te begrijpen.
Het was duidedelijk dat de honden niet goed getekend waren. Het was ook duidelijk dat zij niet op dezelfde manier en stijl getekend waren. Maar Kees moet zeker zijn op basis van zelfs het kleinste stukje bewijs van de originele verf voordat hij het werk op een andere manier zou retoucheren.

Kees verwijdert oude vullingen

Dit schilderij werd ook ooit bedoekt, maar ook op een slechte manier volgens Kees, omdat de hitte van de was destijds de verflaag heeft doen verbranden en van de voorkant zie je dan eigenlijk op de luchtpartij donkere verf en zwarte lijnen van het doekweefsel. Kees wil zo weinig mogelijk de oorspronkelijk verf bijwerken en dus worden de zwarte plekken puntje voor puntje van zichtbaar doek geretoucheerd. Dit betekent niet dat ons schilderij terug komt met een mooie blauwe lucht en witte wolken.... helemaal niet. Kees retoucheerde in dat geval wat "bloot gelegd" is, maar hij gebruikte de kleuren van het origineel zoals het er nu uitziet.


De verf en het palet voor de lucht en het bijwerken, puntje voor puntje van de zwarte plekken

Intussen zijn wij ook bezig met het schoonmaken van het grote portret van de Sypesteynkinderen door George van der Mijn uit de Hoge Zaal, omdat deze wordt uitgeleend aan het Museum in Dordrecht en het moet rond half maart weg. Hier wordt het oppervlakte-vuil verwijdert en een dunne laag vernis aangebracht.
Dankzij Pim weten wij dat dit schilderij uit het kasteel kan komen.... alleen zonder lijst! De vraag is: hoe of wanneer heeft de Jonkheer dit schilderij en zijn lijst binnen gebracht?
Lijkt een leuk thema voor een kinderwedstrijd.....

Ik voel me zo vereerd en trots dat ik Kees mag assisteren. Ik leer ontzettend veel en mocht dichtbij al onze wonderlijke schilderijen zijn. Om iedere kleine penseel-strook van de Nederlandse meesters en de achterkant van de panelen te zien is echt een levenservaring!


Henri van Sypesteyn 1862, detail N.J.W. de Roode

Binnenkort zal Ewout van der Dussen terugkeren naar zijn rechtmatige plek naast zijn vrouw in de Lage Zaal. Eigenlijk ben ik blij dat deze arme man zoveel heeft moeten doormaken (of liever zijn lijst) en ons werk werd overzien door de ogen die zo prachtig geschilderd waren door van Mierevelt. Ik zal het missen met Ewout en zijn wijze input te werken.


Ewout van der Dussen 1626 door M. van Mierevelt. Details in zwarte kleding worden zichtbaar als oppervlaktevuil verwijderd is.

Hopelijk kunnen we Kees z'n aanwezigheid benutten door het publiek in levende lijve te laten aanschouwen hoe hij werkt aan het onderhoud van de Sypesteyn-collectie.

Geheim restauratieproces van Kees

Wintervreugd met Man Bijt Hond op Sypesteyn

Foto's: Josee Bruna en Hannie Humme

Vrijdagochtend 18 januari jl. zitten we net gezellig in het Koetshuis de dag door te nemen (werkbespreking) als de telefoon gaat. Onze directeur Huib Tijssens neemt op. Het blijkt een redacteur van het NCRV-programma Man Bijt Hond te zijn die graag televisie-opnames wil maken in de tuin van het kasteel. Ze willen het echtpaar Goedhart filmen dat door omstandigheden nooit naar buiten kan, maar dat wel heel graag zou willen. De vraag is of ze met een arreslee de tuin in kunnen. Huib vraagt natuurlijk eerst hoe groot die slee is en hoe hij voortgetrokken wordt. Er staan maar twee kleine Shetlandpony's voor, dus dat valt mee. De tuinpaden zijn weliswaar een beetje aangeveegd, maar dat moet voor de slee geen probleem zijn. Natuurlijk is Man Bijt Hond van harte welkom.
Om 12 uur verschijnt de arreslee met het echtpaar Goedhart en koetsier Ineke van Shetlanderij de Sijphoeve. Ze zitten lekker onder een wollen deken. Josee Bruna en Hannie Humme willen meteen foto's gaan maken voor de Facebookpagina en blog van Sypesteyn, maar worden door Man Bijt Hond naar binnen gejaagd.

Na wat instructies kunnen de opnames beginnen. De tuin ligt er sprookjesachtig bij met al die sneeuw. Het echtpaar geniet zichtbaar en gaan zelfs een sneeuwballengevecht met elkaar houden. Dat hadden ze al 25 jaar niet meer gedaan! Meneer Goedhart roept spontaan hoe prachtig hij het kasteel vindt en mevrouw Goedhart lacht aan een stuk door.
Er wordt een mail naar alle vrijwilligers gestuurd waarin de tijd van het programma wordt vermeld en om 18.50 uur zitten we natuurlijk allemaal te kijken. Wat een ontzettend leuke uitzending!

Voor diegenen die het filmpje nog een keer willen zien of het nog niet gezien hebben: in de rechterkolom, onder "onderwerpen", staat Wintervreugd. Aanklikken en veel kijkplezier.

Buxusziekte slaat toe

Tekst : Henny van der Wilt
Foto's : Joes Kloosterman

Sinds 1995 kent men in Engeland de schimmelziekte Cylindrocladium buxicola in de Buxus. Vanaf 2006 heeft de ziekte in Nederland voet aan wal gekregen. De bladeren worden eerst geelachtig, daarna bruine vlekken en uiteindelijk zwarte strepen op de takken. Het gevolg: de plant sterft!! De laatste jaren hebben we te maken met een droge periode in het voorjaar, gevolgd door natte zomers. De Buxusplant heeft kleine blaadjes die langzaam drogen, waardoor de schimmel alle kans krijgt. Men veronderstelde eerst dat het alleen in jonge aanplant voorkwam, maar dat is helaas niet het geval. Op Kasteel Sypesteyn is het in de 100 jaar oude Buxus toegeslagen. Ook op Slot Zuylen is het in de veel jongere Buxus toegeslagen. In een jaar tijd is alles bruin geworden, maar nog niet helemaal dood. Op Slot Zuylen doen we nog

even niets, maar we zijn niet erg optimistisch. Als we gaan herplanten is dat op z'n vroegst najaar 2013. Het najaar en vroege voorjaar is de beste tijd om te vervangen en te knippen, omdat de schimmel zich niet verspreid bij lage temperaturen. Waarmee we de Buxus gaan vervangen is nog niet bekend. In elk geval geen Buxus meer, want er is nog geen resistent ras gevonden.
Op Sypesteyn zijn we wel met herplant begonnen. Een naar werk om de oude Buxus te rooien, waar de Jonkheer zelf tussen gestaan heeft. We

hebben 50 meter dode Buxus gerooid, oude grond deels vermengd met goede grond, alles geëgaliseerd en herplant. We hebben nieuwe haagjes geplant van Lonicera nitida. Het is afwachten hoe het zich ontwikkeld. De vorm-buxus en een groot deel van de oude haagjes zien er nog goed uit, maar we zijn erg bang voor verdere verspreiding, wat door wind, blad en mensen wordt veroorzaakt. Spuiten met chemische middelen hadden op Sypesteyn geen resultaat, bovendien een vreselijk vies werk!!!
Op Paleis Het Loo gaan ze 27 kilometer vervangen met Ilex crenata, een hulstachtige met op Buxus gelijkende blaadjes. Deze planten zijn niet meer te krijgen, omdat Het Loo alles en overal opkoopt. Ook daar hebben ze

slapeloze nachten, want het is een onzeker experiment. Het ziet er toch anders uit dan Buxus!
Het is een schrale troost, maar een landelijk probleem waar alle hoveniers en tuinbazen mee te maken krijgen. In historische tuinen is het een RAMP te noemen, want Buxus is een historische beplanting, de vervangers zijn dat NIET. We moeten wat en daarom is "het Gilde van Tuinbazen" zo belangrijk. Elkaar informeren en bij elkaar op bezoek om resultaten te aanschouwen.
We houden jullie op de hoogte met de verdere ontwikkelingen!