Onderhoud en restauratie Collectie Schilderijen

Tekst en foto's: Susan van Blanken
De kruisiging, detail barst tussen paneeldelen

Ieder jaar zijn we bezig met het onderhoud van de collectie en het kasteel zelf en zijn we gelukkig dat we daarbij deskundig, maar vrijwillig advies, van professionelen krijgen. Kees Schreuder is een restaurateur die 30 jaar ervaring in restauratie van schilderijen over heel Europa heeft. Hij heeft in ateliers van de meest bekende musea gewerkt en nu komt hij uit België, iedere twee weken, om onze kleine maar belangrijke en waardevolle collectie te onderhouden.

Cornelis Ascanius I van Sypesteyn, geschilderd door Nicolaes Maes

Kees is vorig jaar mei begonnen met schilderijen van de Gotische Kamer en werkte systematisch door de Lage Zaal en Groene Kamer tot de eerste verdieping, waar zijn atelier is geplaatst in de Zilver Kamer. Ieder schilderij wordt uit de lijst gehaald, gemeten en gefotografeerd van de voor-en achterkant, die allebei volledig door Kees en met hulp van UV-licht geïnspecteerd worden.

Achterkant schilderij Ewout van der Dussen


Al de informatie wordt gedocumenteerd, samen met details over het schilderij en de behandeling. Uiteindelijk zullen wij een compleet document maken, met alle schilderijen en informatie, wat zeker handig zal zijn in de toekomst. Tot nu zijn alle schilderijen tot en met de Torenkamer behandeld.


Kees verwijdert insectenvuil en detail hoofd (half schoon) 5-11-2012


Sinds december is Kees bezig met de totale restauratie van "de Moord op de Gebroeders De Witt" (naar de prent van Bernard Picart) die in de Hoekkamer hing. Dit schilderij was toegeschreven aan Romeyn de Hooghe, een bekende prentenmaker, maar hij heeft maar heel weinig geschilderd. Het beeld van ons schilderij is bijna hetzelfde als een prent van Romeyn de Hooghe die was gepubliceerd in een nieuwsblad. Er is nog een prent van Bernard Picart, die precies op ons schilderij lijkt en kopieën van al die prenten had de Jonkheer verzameld en het lijkt dat hij ook bezig was met onderzoek naar dit schilderij.


foto 1: Bernard Picart, foto 2: Romeyn de Hooghe (klik op foto om te vergroten)


Centraal stuk oude vernis verwijderd van schilderij "Moord op Gebroeders de Witt" en Kees bezig met restauratie

De prenten zijn heel belangrijk voor referentie tijdens de restauratie van het schilderij, die ooit gerestaureerd was, maar op een manier van vroegere tijden. De gezichten waren simpel overgetekend met een donkere kleur. Als Kees de oude retouches verwijdert zijn er fijnere getekende gezichten, met zachtere kleuren te zien. Maar waar er een beschadiging is en de oorspronkelijke verf en lijnen zijn verdwenen is het moeilijk om deze terug te brengen in de originele staat zonder referentie.


Eerste foto slecht geretoucheerd, tweede foto retouches verwijderd; de gezichten zijn fijner geschilderd

In augustus 2012 had het Haags Historisch Museum de restauratie van een schilderij van Pieter Frits, met dezelfde titel gepubliceerd. Tijdens de restauratie vond de restaurateur een verrassing achter een kanon dat geschilderd was over de lijken van de gebroeders De Witt. Bij ons schilderij waren de honden raar getekend en naar een heel langdurig proces hebben wij uitgevonden dat de originele honden precies zoals op de prent waren, maar een vroegere restaurateur had de beslissing genomen om de honden anders te retoucheren (het doek was beschadigd en waarschijnlijk had de restaurateur toen geen prent als referentiebeeld). Het resultaat was dat de benen van de hond anders getekend waren en het zag er vreemd uit.


foto 1: beschadiging en slechte oude retouches duidelijk, foto 2: beschadiging ingevuld en oorspronkelijke houding van hond

Na verder voorzichtig schoonmaken bleek dat onze hond net als de hond op de prent oorspronkelijk getekend was. Dit is een van de kernen van het werk van Kees en waar in dit vakgebied ook erg veel discussie over bestaat. Kees heeft veel ervaring en veel verhalen over verschillende restauratie problemen en hoe de restauratie meningen en technieken zijn veranderd in de loop der jaren. Als kunstenares vind ik het storend als iets "slecht" geschilderd is, maar de restaurateur kijkt met een ander oog en probeert zoveel mogelijk om de bedoeling van de kunstenaar die hij probeert te restaureren te begrijpen.
Het was duidedelijk dat de honden niet goed getekend waren. Het was ook duidelijk dat zij niet op dezelfde manier en stijl getekend waren. Maar Kees moet zeker zijn op basis van zelfs het kleinste stukje bewijs van de originele verf voordat hij het werk op een andere manier zou retoucheren.

Kees verwijdert oude vullingen

Dit schilderij werd ook ooit bedoekt, maar ook op een slechte manier volgens Kees, omdat de hitte van de was destijds de verflaag heeft doen verbranden en van de voorkant zie je dan eigenlijk op de luchtpartij donkere verf en zwarte lijnen van het doekweefsel. Kees wil zo weinig mogelijk de oorspronkelijk verf bijwerken en dus worden de zwarte plekken puntje voor puntje van zichtbaar doek geretoucheerd. Dit betekent niet dat ons schilderij terug komt met een mooie blauwe lucht en witte wolken.... helemaal niet. Kees retoucheerde in dat geval wat "bloot gelegd" is, maar hij gebruikte de kleuren van het origineel zoals het er nu uitziet.


De verf en het palet voor de lucht en het bijwerken, puntje voor puntje van de zwarte plekken

Intussen zijn wij ook bezig met het schoonmaken van het grote portret van de Sypesteynkinderen door George van der Mijn uit de Hoge Zaal, omdat deze wordt uitgeleend aan het Museum in Dordrecht en het moet rond half maart weg. Hier wordt het oppervlakte-vuil verwijdert en een dunne laag vernis aangebracht.
Dankzij Pim weten wij dat dit schilderij uit het kasteel kan komen.... alleen zonder lijst! De vraag is: hoe of wanneer heeft de Jonkheer dit schilderij en zijn lijst binnen gebracht?
Lijkt een leuk thema voor een kinderwedstrijd.....

Ik voel me zo vereerd en trots dat ik Kees mag assisteren. Ik leer ontzettend veel en mocht dichtbij al onze wonderlijke schilderijen zijn. Om iedere kleine penseel-strook van de Nederlandse meesters en de achterkant van de panelen te zien is echt een levenservaring!


Henri van Sypesteyn 1862, detail N.J.W. de Roode

Binnenkort zal Ewout van der Dussen terugkeren naar zijn rechtmatige plek naast zijn vrouw in de Lage Zaal. Eigenlijk ben ik blij dat deze arme man zoveel heeft moeten doormaken (of liever zijn lijst) en ons werk werd overzien door de ogen die zo prachtig geschilderd waren door van Mierevelt. Ik zal het missen met Ewout en zijn wijze input te werken.


Ewout van der Dussen 1626 door M. van Mierevelt. Details in zwarte kleding worden zichtbaar als oppervlaktevuil verwijderd is.

Hopelijk kunnen we Kees z'n aanwezigheid benutten door het publiek in levende lijve te laten aanschouwen hoe hij werkt aan het onderhoud van de Sypesteyn-collectie.

Geheim restauratieproces van Kees

Wintervreugd met Man Bijt Hond op Sypesteyn

Foto's: Josee Bruna en Hannie Humme

Vrijdagochtend 18 januari jl. zitten we net gezellig in het Koetshuis de dag door te nemen (werkbespreking) als de telefoon gaat. Onze directeur Huib Tijssens neemt op. Het blijkt een redacteur van het NCRV-programma Man Bijt Hond te zijn die graag televisie-opnames wil maken in de tuin van het kasteel. Ze willen het echtpaar Goedhart filmen dat door omstandigheden nooit naar buiten kan, maar dat wel heel graag zou willen. De vraag is of ze met een arreslee de tuin in kunnen. Huib vraagt natuurlijk eerst hoe groot die slee is en hoe hij voortgetrokken wordt. Er staan maar twee kleine Shetlandpony's voor, dus dat valt mee. De tuinpaden zijn weliswaar een beetje aangeveegd, maar dat moet voor de slee geen probleem zijn. Natuurlijk is Man Bijt Hond van harte welkom.
Om 12 uur verschijnt de arreslee met het echtpaar Goedhart en koetsier Ineke van Shetlanderij de Sijphoeve. Ze zitten lekker onder een wollen deken. Josee Bruna en Hannie Humme willen meteen foto's gaan maken voor de Facebookpagina en blog van Sypesteyn, maar worden door Man Bijt Hond naar binnen gejaagd.

Na wat instructies kunnen de opnames beginnen. De tuin ligt er sprookjesachtig bij met al die sneeuw. Het echtpaar geniet zichtbaar en gaan zelfs een sneeuwballengevecht met elkaar houden. Dat hadden ze al 25 jaar niet meer gedaan! Meneer Goedhart roept spontaan hoe prachtig hij het kasteel vindt en mevrouw Goedhart lacht aan een stuk door.
Er wordt een mail naar alle vrijwilligers gestuurd waarin de tijd van het programma wordt vermeld en om 18.50 uur zitten we natuurlijk allemaal te kijken. Wat een ontzettend leuke uitzending!

Voor diegenen die het filmpje nog een keer willen zien of het nog niet gezien hebben: in de rechterkolom, onder "onderwerpen", staat Wintervreugd. Aanklikken en veel kijkplezier.

Buxusziekte slaat toe

Tekst : Henny van der Wilt
Foto's : Joes Kloosterman

Sinds 1995 kent men in Engeland de schimmelziekte Cylindrocladium buxicola in de Buxus. Vanaf 2006 heeft de ziekte in Nederland voet aan wal gekregen. De bladeren worden eerst geelachtig, daarna bruine vlekken en uiteindelijk zwarte strepen op de takken. Het gevolg: de plant sterft!! De laatste jaren hebben we te maken met een droge periode in het voorjaar, gevolgd door natte zomers. De Buxusplant heeft kleine blaadjes die langzaam drogen, waardoor de schimmel alle kans krijgt. Men veronderstelde eerst dat het alleen in jonge aanplant voorkwam, maar dat is helaas niet het geval. Op Kasteel Sypesteyn is het in de 100 jaar oude Buxus toegeslagen. Ook op Slot Zuylen is het in de veel jongere Buxus toegeslagen. In een jaar tijd is alles bruin geworden, maar nog niet helemaal dood. Op Slot Zuylen doen we nog

even niets, maar we zijn niet erg optimistisch. Als we gaan herplanten is dat op z'n vroegst najaar 2013. Het najaar en vroege voorjaar is de beste tijd om te vervangen en te knippen, omdat de schimmel zich niet verspreid bij lage temperaturen. Waarmee we de Buxus gaan vervangen is nog niet bekend. In elk geval geen Buxus meer, want er is nog geen resistent ras gevonden.
Op Sypesteyn zijn we wel met herplant begonnen. Een naar werk om de oude Buxus te rooien, waar de Jonkheer zelf tussen gestaan heeft. We

hebben 50 meter dode Buxus gerooid, oude grond deels vermengd met goede grond, alles geëgaliseerd en herplant. We hebben nieuwe haagjes geplant van Lonicera nitida. Het is afwachten hoe het zich ontwikkeld. De vorm-buxus en een groot deel van de oude haagjes zien er nog goed uit, maar we zijn erg bang voor verdere verspreiding, wat door wind, blad en mensen wordt veroorzaakt. Spuiten met chemische middelen hadden op Sypesteyn geen resultaat, bovendien een vreselijk vies werk!!!
Op Paleis Het Loo gaan ze 27 kilometer vervangen met Ilex crenata, een hulstachtige met op Buxus gelijkende blaadjes. Deze planten zijn niet meer te krijgen, omdat Het Loo alles en overal opkoopt. Ook daar hebben ze

slapeloze nachten, want het is een onzeker experiment. Het ziet er toch anders uit dan Buxus!
Het is een schrale troost, maar een landelijk probleem waar alle hoveniers en tuinbazen mee te maken krijgen. In historische tuinen is het een RAMP te noemen, want Buxus is een historische beplanting, de vervangers zijn dat NIET. We moeten wat en daarom is "het Gilde van Tuinbazen" zo belangrijk. Elkaar informeren en bij elkaar op bezoek om resultaten te aanschouwen.
We houden jullie op de hoogte met de verdere ontwikkelingen!

St. Hubertusblazen op Sypesteyn... een geweldige traditie

Tekst: Nico Alles
Foto's: Ben van Beek

Op zondag 4 november j.l. konden liefhebbers van jachthoornmuziek voor de vierde keer alweer genieten van een gratis jachthoornconcert dat gegeven werd door de Loosdrechtse jachthoornblazersgroep "De Muyevelders" onder leiding van Harry Sevenstern. De groep bestaat uit een twaalftal hoornblazers (waarvan één vrouw), waaronder onze eigen Richard de Wild.
Het is een vaste traditie geworden dat de hoornblazers op een zondag die rond 3 november valt, de naamdag van St. Hubertus, acte de présence geven op het knusse terras van ons kasteel.

Wie was Hubertus en wat heeft hij gedaan? Hubertus (655-727), een zoon van de hertog van Aquitanië, leidde een werelds leven. Op Goede Vrijdag van het jaar 683 ging hij op jacht, hoewel dat een zeer oneerbiedige activiteit was op die dag. Plotseling zag Hubertus een groot hert en ging er met zijn honden achteraan. Toen hij het hert bijna te pakken had en het dier zich naar hem toekeerde wilde hij het met zijn kruisboog neerschieten. Op dat moment verscheen er een lichtend kruis tussen het gewei. Een stem zei hem naar Lambertus van Maastricht te gaan. Daar ging hij in de leer en nadat hij eerst priester was geworden volgde hij Lambertus op als

bisschop van Maastricht. Hij was de laatste bisschop van Maastricht, want later verplaatste hij de bisschopszetel naar Luik. Sint Hubertus staat nu bekend als patroonheilige van de jacht. Omdat hij eens een man van hondsdolheid genas, wordt hij speciaal aangeroepen tegen deze ziekte. Daartoe wordt ook tegenwoordig nog het zogenaamde hubertusbrood gezegend. (bron: wikipeadia e.a.)
Zo mooi de zondag in de ochtend begon zo slecht werd het weer in de middag. Omstreeks half drie, tijdens de inloop, begon het zachtjes te regenen, maar al spoedig ging het flink doorregenen en werd het pas

omstreeks vijf uur eindelijk droog. Omdat "buienradar" aangaf dat het wel enige tijd zou blijven regenen besloot Harry Sevenstern en zijn medejagers om toch maar te gaan blazen en dat deden ze met verve in de regen onder de druipende honingboom. Jagers zijn echter wel wat gewend en ze bleven dan ook stug doorspelen. Pas tijdens het laatste repertoire was het droog geworden en konden de paraplu's dicht blijven. Het weer was er ook te slecht voor om op het dak van het kasteel muziek ten gehore te brengen. Jammer, want dit geeft altijd een wel heel bijzondere sfeer rondom het kasteel en voor de bezoekers in de tuinen. Gelukkig

hadden Tanja en Pieter Goderie voor een ruime tent gezorgd (wat zouden we toch doen zonder al onze behulpzame vrijwilligers) en gelukkig stond daardoor het buffet, waar de bezoekers glühwein, erwtensoep, gehaktballetjes, broodjes knakworst en warme chocolademelk konden verkrijgen, droog en in de luwte. Enige vuurkorven die constant gevoed werden met houtblokken droegen tijdens het donkere weer extra bij aan de gezellige sfeer.
Het is jammer dat door het slechte weer er relatief weinig bezoekers kwamen opdagen. Ook onze eigen vrijwilligers bleven meest thuis. Maar alle thuisblijvers hebben echt wat gemist. De prachtige klanken van de

grote en kleine jachthoorns (Parforce-hoorns en Plesshoorns) verrukten de bezoekers en deden de regen vergeten. Telkens weer werd er uitbundig geapplaudisseerd.
Vorig jaar heeft Antoinette Stals op deze blog uitgebreid verslag gedaan over het gebruik van de jachthoorn en onder meer over de muziek voor en na de jacht en over marsen voor jachthoorns. Interessant om dit nog eens te lezen (zie rechterkolom blog bij Onderwerpen: jachthoornblazen/midwinterhoornblazen. Even aanklikken, dan staan alle artikelen hierover bij elkaar).

De hoornblazers hebben toegezegd om ook volgend jaar weer te komen blazen en spraken de hoop uit dat de weergoden dan wat milder gestemd zullen zijn. Hopelijk mogen we dan ook veel bezoekers verwelkomen. Een mooier decor voor hoornblazers kan men zich toch nauwelijk voorstellen...?

Kasteel..... (M/V) 2012

Tekst: Huib Tijssens
Foto's: Ruud Jobse

Op 3 oktober vond in ons winkeltje al weer het laatste SYP-café plaats. Zoals gebruikelijk weer een prima assortiment hapjes en zoals eveneens gebruikelijk door weer een andere groep vrijwilligers bereid. Even tijd om stil te staan bij alles wat zich sinds het vorige café heeft voorgedaan. Drukke maand waarbij veel inzet en actie van onze vrijwilligers onontbeerlijk was. De geweldige veiling o.l.v. Frederik Baerveldt met dito opbrengst. De helaas al weer afgelopen de Hondecoeter tentoonstelling, die tot op de laatste dag veel publiek trok. En op diezelfde dag ging ook nog eens de laatste de Hondecoeter catalogus over de toonbank. En hoe

iedereen genoten had van het concert van de big band The Bruce Selection.

Na afloop van deze korte evaluatie werd de aanwezigen, waaronder ook Lia Moote en René de Vries van ons bestuur, verzocht zich naar het kasteel te begeven. Dit riep vooral bij de 'jonkies' onder ons (neen, geen leeftijdsdiscriminatie, maar degenen die pas sinds kort vrijwilliger bij ons zijn) wat vragen op. Aangekomen bij de blinde muur van het kasteel werd een theedoek ontwaard, die over de aldaar bevestigde plaquette was

gehangen. Toen werd eenieder duidelijk dat het weer tijd was voor de onthulling van de kasteelvrouw van het jaar.

Huib Tijssens rommelde wat aan de theedoek waaronder al gauw een plaatje met de naam Antoinette Stals tevoorschijn kwam. Volledig verbaasd trad zij naar voren om van Huib te horen waarom directie en bestuur de keus op haar hadden laten vallen: èn coördinatie klimaatbeheer, extra lastig vanwege de wat krakkemikkige staat van een deel van de apparatuur, èn bewaking roosters voor rondleiders, openers,

sluiters en weekendbeheer, èn beheerder van onze fantastische weblog, waarop niet zo lang geleden nog het 100ste artikel verscheen, waarvan vele door Antoinette geschreven, èn een berg onderzoek gedaan voor de volgend jaar geplande herinrichting van de Wapenkamer. En dat alles terwijl zij al een flinke tijd veel ellende en hinder moet doorstaan vanwege pijn en operaties aan haar handen. Een enorm applaus van de aanwezigen viel haar ten deel.

Ondertussen hing de theedoek nog steeds aan de muur. Toen Huib deze

verwijderde, werd nog een tweede naam zichtbaar. De drager ervan, Nico Alles, moest zijn naam een paar keer horen roepen voordat hij doorhad dat ook hij in het zonnetje gezet ging worden. Huib memoreerde dat het bestuur Nico zeer erkentelijk was voor alles wat hij gedaan heeft om de betalingsadministratie in het winkeltje te verbeteren. Met aanhoudend geduld heeft hij ons uiteindelijk toch weten te overtuigen dat een kassa volgens zijn concept de oplossing was. Om vervolgens de kassa niet allen te schenken aan Sypesteyn, maar het ding ook volledig te programmeren, de complete winkelinventaris van een zgn. PLU nummer te voorzien, een

(misschien wel een beetje te) uitvoerige instructie te vervaardigen voor de gastvrouwen in de winkel, hen allen individueel te begeleiden, steeds paraat te staan als zich problemen voordeden. Wederom een verdiend applaus van de menigte.
Na woorden van dank door het kersverse kasteelpaar en hartelijk felicitaties van iedereen werd gezellig nog even doorgeborreld. Een terechte uitzondering op de regel dat jaarlijks aan één persoon de titel ten deel valt, helemaal passend bij het eerste eeuwfeest van ons dierbare Kasteel-Museum Sypesteyn.

Sypesteyn swingt en danst

Tekst: Frits Ham
Foto's: Joop Zuiderwijk, Agnes van Dijk

'Jazz at the Castle', muziek in een Loosdrechtse traditie

Zondag 23 september maakte de big band The Bruce Selection voor een talrijk publiek op een kille herfstmiddag hartverwarmende muziek. Onder een grote tent op het terras, die de vorige dag dienst had gedaan voor het huwelijk van een zoon van vrijwilligerscoördinator Tanja Goderie, dirigeerde Antoinette Stals, alweer een Sypesteyn vrijwilliger, het twintigkoppige jazz ensemble. En wel voor een volle bak, want een groot publiek was afgekomen op het evenement, dat door intensieve publiciteit in en rond Loosdrecht uitgebreid onder de aandacht was gebracht.
Dat Antoinette bij uitzondering voor het orkest stond en er niet de saxofoon bespeelde, kwam door de afwezigheid buitenlands van vaste dirigent Bruce Skinner, de naamgever van The Bruce Selection. Maar haar invalbeurt verliep voortreffelijk, minstens even vakbekwaam als haar rondleidingen door het kasteel. Het publiek genoot twee uur lang met volle teugen, en sommigen lieten zich op het eind zelfs verleiden tot een dansje op de vooral bij de ouderen bekende muziek van In the Mood, een classic van de Amerikaanse trombonist en bandleider Glenn Miller. Maar ook andere stukken kregen daverend applaus van de aanwezigen, van Count Basie (Li'l Darlin') tot Carlos Jobim (The Girl from Ipanema) en Aretha Franklin (Respect). Het traditionele Loosdrechtse gevoel voor jazz werd kortom weer eens flink gekieteld. Dat de entree gratis was werd ruimschoots goedgemaakt door de opbrengst van de buitenbar, die door vrijwilligers werd bemand en door het publiek niet bepaald over het hoofd werd gezien.
Voor herhaling vatbaar? Het enthousiasme van de toehoorders, en ook dat van de band ('wat een prachtige ambiance en wat een fijn publiek') zouden het haast doen denken.

Assistent van de veilingmeester

Tekst: Cees van den Heuvel, rondleider
Foto's: Ruud Jobse

Eindelijk is het dan zover; de veiling ten bate van Sypesteyn gaat plaatsvinden. Mijn rol in dit gebeuren is die van assistent van de veilingmeester Frederik Baerveldt en het tonen van de te veilen goederen in samenwerking met Pim de Lange. Ik verheug me erop, want ik ken Frederik als een geestige, gevatte veilingmeester, die met zijn zeer persoonlijke stijl de mensen aan het lachen en het bieden krijgt.

Er moet immers geboden worden; het liefst zoveel mogelijk om de kas van Sypesteyn te spekken en om het werk van de Stichting voort te kunnen zetten.
Mijn vrouw en ik zijn redelijk vroeg aanwezig en zien de mensen binnendruppelen. De meesten met een biednummer in hun hand.

Vrijwel iedereen gaat naar de kelder om de te veilen stukken te bekijken. Het aanbod is zeer verschillend; van sieraden tot 1 jaar autowassen, van dinerbonnen en een rit met een, volgens Frederik, peperdure Mercedes tot dozen met kasteelwijn.

Na het openingswoord door de Burgemeester van Wijdemeren Martijn Smit wordt goed en snel geboden op vrijwel alle stukken, zeker na zo'n behendig verkooppraatje van de veilingmeester.
Het scorebord geeft aan dat we de 10.000 euro naderen. Op het moment dat we die grens overschrijden wordt de kasteelbel geluid.

Niet alles wordt verkocht en de zeer lelijke dd-finish-achtige fauteuil met zijn post-pessimistische bekleding, ooit door een verstandig mens in het kasteel achtergelaten, wordt bij gebrek aan belangstelling niet geveild.
Het einde van de veiling nadert, het laatste lot geveild en dan geeft het scorebord 10.721.00 euro aan. Een prachtige opbrengst, het resultaat van de inzet van velen om de veiling tot een succes te maken.

De opbrengst van de veiling is een mooie bijdrage aan de instandhouding van de droom van een bijzonder mens: de Jonkheer van Sypesteyn.
Ik vond het een leuke ontspannen middag en verheug me op de rondleiding die ik samen met Frederik Baerveldt ga geven. Onze oudste kleindochter Anouk, die binnenkort 10 wordt, kijkt uit naar het door mijn vrouw gekochte kinderpartijtje.